Մեր ճամփեն խավար, մեր ճամփեն գիշեր,
Ու մենք անհատնում
Էն անլույս մըթնում
Երկա՜ր դարերով գընում ենք դեպ վեր
Հայոց լեռներում,
Դըժար լեռներում։

Տանում ենք հընուց մեր գանձերն անգին,
Մեր գանձերը ծով,
Ինչ որ դարերով
Երկնել է, ծընել մեր խորունկ հոգին
Հայոց լեռներում,
Բարձըր լեռներում։

Բայց քանի անգամ շեկ անապատի
Օրդուները սև
Իրարու ետև
Եկա՜ն, զարկեցին մեր քարվանն ազնիվ
Հայոց լեռներում,
Արնոտ լեռներում։

Ու մեր քարվանը շըփոթ, սոսկահար,
Թալանված, ջարդված
Ու հատված-հատված
Տանում է իրեն վերքերն անհամար
Հայոց լեռներում,
Սուգի լեռներում։

Ու մեր աչքերը նայում են կարոտ
Հեռու աստղերին,
Երկընքի ծերին,
Թե երբ կըբացվի պայծառ առավոտ
Հայոց լեռներում,
Կանաչ լեռներում։

1.  Ո՞վ է ,,Մենք,,-ը բանաստեղծության մեջ։ 

Հայերը, հայ ժողովուրդը

2. Տեքստում նշվում է ,,Մեր ճամփեն,, ․ ի՞նչ ճանապարհի մասին է խոսքը։ 

Հայաստանի պատմության ճանապարհի, կյանքի ճանապարհի մասին

3. Ի՞նչ նկատի ունի ,,պայծառ առավոտ,, ասելով։

ազատություն, խաղաղություն, խաղաղություն և անկախություն

4.Բացատրի՛ր բառերի հուզական երանգը.խավար, արնոտ, սուգ, պայծառ, կանաչ
Ինչպիսի՞ տրամադրություն են ստեղծում դրանք։

խավար, արնոտ և սուգ բառերը անդրադառնում են դժվարություններին, տխրությանը և անհույս լինելուն, իսկ պայծառ և կանաչ բառերը հաղորդում են հպարտ և փարթամ տրամադրություն:

5. Առանձնացրո՛ւ կրկնվող տողերը։ 

Հայոց լեռներում, … լեռներում

6. Ինչպիսի՞նն են Հայոց լեռները` ըստ բանաստեղծության։

Դրանք ամեն անգամ տարբեր են և ասես փոխանցում են ժողովրդի տրամադրությունը: Բանաստեղծության մեջ Հայոց լեռները դժար են, բարձր են, արնոտ են, սգավոր են և կանաչ են:

7. Քո կարծիքով ինչի՞ մասին է բանաստեղծությունը։ 

Իմ կարծիքով բանաստեղծությունը հիմնականում հայ ժողովրդի փորձությունների, պատմության, ցավի և դժվարությունների մասին է: Բանաստեղծությունը արտահայտում է մեր դժվարությունները ,,խավար,, ,,արնոտ,, ,,սգավոր,, և այլ բառերի միջոցով: Բայց դրա հետ մեկտեղ բանաստեղծությունը ցույց է տալիս, որ կա հույս(ամենաշատը դա ես տեսնում եմ ,,Հայոց լեռներում,
Կանաչ լեռներում։,, տողերում):

Մարդու կյանքի ընթացքում լինում են պահեր, երբ նա կանգնում է դժվար ընտրության առաջ: Այդպիսի պահերին է բացահայտվում նրաիրական բնավորությունը, անձնավորությունը և խիղծը: Աչ միշտ է հեշտ ճիշտ որոշում կայացնել, հատկապես երբ կան ձեռնտու և շահութաբեր խոստումներ կամ անձնական շահ: Սակայն հենց այդ ճակատագրական պահերին էն որոշվում մարդու անունը և արժանապատվությունը:

Ճակատագրական պահերին է որոշվում մարդու իրական արժեքը՝ հենվելով նրա քայլի վրա: Հայրենասիրական քայլերի դեպքում մարդու անունը մնում է բարձր որպես հայրենիքին հավատարիմ մարդ, իակ անձնական շահը ընտրելու դեպքում նա կործանում է և՛ իրեն և՛ հայրենիքին:Այս միտքը հստակ երևում է Թմկա տիրուհու և Այծեմնիկի քայլերը համեմատելուց: Հովհաննես Թումանյանի ,,Թմբկաբերդի առումը,, ստեղծագործության մեջ Թմկա տիրուհին պաշարման ժամանակ լսու է Շահի խոստումների մասին: Շահը խոստանում էր նրան գահ, փառք և հարստություն: Նա տատանվում էր երկար ժամանակ, բայց վերջում ընտրեց շահը՝դավաճանելով հայերնիքին և ամուսնուն, բացելով բերդի դարպասները: Նրա այդ ընտրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է կարող շահամոլությւոնը կործանել մարդու պատիվը:
Այծեմնիկը իր քայլերով ամբողջությամբ հակասում էր Թմկա տիրուհուն: Անիի պաշտպանության գործում՝1124 թվականին, Այծեմնիկը պարիսպներին կանգնած ակտիվորեն պայքարում էր թշնամու դեմ: Ըստ պատմիչների կին-քաղաքացու դերը մեծ էր ոչ միայն հասարակական գործերի, այլ նաև քաղաքի պաշտպանության մեջ: Չնայած նրան, որ Այծեմնիկը զոհվեց, նրա անունը պահպանվեց իր հայրենասիրական քայլերի շնորհիվ:

Այսպիսով,՝ համեմատելով այս երկու կանանց քայլերը նմանատիպ իրավիճակներում, տեսնում ենք, որ մարդը իր քայլերով է պահպանում իր անունը: Ճիշտ քայլերի դեպքում մարդու անունը մնում է հարգված, իսկ դավաճանության դեպքում մարդու անունը մնում է, որպես ,,անեծք,,:

1)Տրված է 1, 3, 9, 27, … երկրաչափական պրոգրեսիան։ Գտեք նրա հայտարարը և հինգերորդ, վեցերորդ ու յոթերորդ անդամները:

q=3

81, 486, 1458

2)Հաջորդականությունն արդյոք երկրաչափական պրոգրեսիա՞ է.
ա) 1, 8, 15, 21, 26, Ոչ;
բ) 4, 2, 1, 0,5, 0,25, Այո;
գ) -2, 2, -2, 2, -2, Այո;
դ) 0, 4, 16, 64, 256, Ոչ:

3)Գտեք a_n երկրաչափական պրոգրեսիայի առաջին չորս անդամները, եթե a₁ = 2, q = 0,25 :

2, 0.5, 0.125, 0,81224

4)Տրված է a_n երկրաչափական պրոգրեսիան։ Հաշվեք.
ա)a₃ — ը, եթե a₁= 0,5, q = — 2;

2

բ)a₄ — ը, եթե a₁ = -2, q = 3;

-54

գ) a₃ — ը և q — ն, եթե a₁ = 3, a₂ = 4;

4/3 16/3

դ) a₃ — ը և q — ն, եթե a₁ = — 4, a₂ = 6

-1.5 -9

5)Տրված են երկրաչափական պրոգրեսիայի երեք իրար հաջորդող անդամներ.
ա) 7, x, 63։ Գտեք x — ը, եթե x > 0 :

21

բ) 2, x, 18։ Գտեք x — ը, եթե x < 0 :

-6

գ) 3,2; x; 0,2։ Գտեք x — ը ։

0.8

1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են խալկոգեններ։

2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6։

3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում գազային վիճակում։

4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O։

Առաջադրանք 2. Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները

ա) O, S, Se, Te
բ) N, P, As
գ) F, Cl, Br
դ) C, Si, Ge

թթվածին,ծծումբ, սելեն, տելուր

Առաջադրանք 3. Ճիշտ է, թե սխալ

Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս).

1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։Ճ

2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ Ս

3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։Ճ

4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։Ճ

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը

1. Մագնեզիումի այրումը թթվածնում

2Mg+O2->2MgO+Q

2. Ծծմբի այրումը թթվածնում

S+O2=SO2

(գրիր հավասարեցված ռեակցիաները)

Առաջադրանք 5.

Լրացրու աղյուսակը.

Հատկություն Թթվածին (O) Ծծումբ (S)

Ֆիզիկական վիճակ գազ, պինդ

Գույն անգույն, դեղին

Քիմիական ակտիվություն շատ բարձր, բարձր

Բարդ(միջին)

Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը

Mr(H2O)=2մոլ+16Mr=18

18*2=36գ

Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը

16*2=32

48/32=1,5

Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)

11,2/22,4=0,5

Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)

16/32=0,5

0,5*22,4=11,2

Բարդ

1.Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք:

Քանի որ ատոմի շառավիղը մեծանում է:

2. Ներկայացրեք O, S և Se տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր:

թթվածին

1s² 2s² 2p⁴

1s ↑↓
2s ↑↓
2p ↑↓↑↑

ծծումբ

1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁴

3p ↑↓↑↑

Սելեն

1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d¹⁰ 4s² 4p⁴

4p ↑↓↑↑

3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ. 1. ալմաստ 2. գրաֆիտ 3. ֆոսֆոր 4. քլոր

4.Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը րեն դնելով քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 502 = 4CO₂ + 2H₂O 5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգա նատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։

19.75*0.8=15.8գ

15.8/158=0.1մոլ

0.5*22.4=1.12լ

1)Զուգահեռագծի կից կողմերը 10 սմ և 14 սմ են, անկյուններից մեկը` 60°։ Գտե՛ք զուգահեռագծի մակերեսը:

Read more ›

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են հալոգենների միացություններ, հատկապես՝ բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները արծաթի հետ։ Դրանք կոչվում են արծաթի հալոգենիդներ։ Ամենահայտնիներն են արծաթի բրոմիդը (AgBr), արծաթի քլորիդը (AgCl) և արծաթի յոդիդը (AgI)։

Այս նյութերը շատ զգայուն են լույսի նկատմամբ։ Երբ լույսը ընկնում է լուսանկարչական ժապավենի վրա, արծաթի հալոգենիդները քայքայվում են և առաջացնում մետաղական արծաթ։ Այդ փոփոխության շնորհիվ ձևավորվում է լուսանկարի պատկերը։

Հատկապես լայնորեն կիրառվել է արծաթի բրոմիդը՝ սև-սպիտակ լուսանկարչության մեջ։

Այսպիսով, լուսանկարչության զարգացման մեջ կարևոր դեր են ունեցել բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները։

Գենետիկան ուսումնասիրում է

ա. կենդանիների վարքը

բ. ժառանգականությունն ու փոփոխականությունը

գ. բույսերի կառուցվածքը

դ. Երկրի կառուցվածքը

Ժառանգականությունը նշանակում է

ա. օրգանիզմի շարժվելու ունակություն

բ. ծնողներից սերունդներին հատկանիշների փոխանցում

գ. սննդի մարսում

դ. շնչառություն

Փոփոխականությունը նշանակում է

ա. օրգանիզմների նմանությունը

բ. օրգանիզմների տարբերությունները

գ. միայն աճը

դ. միայն բազմացումը

Ժառանգական տեղեկատվության հիմնական միավորը կոչվում է

ա. հյուսվածք

բ. գեն

գ. օրգան

դ. բջիջ

Գեները գտնվում են

ա. ցիտոպլազմայում

բ. կորիզում

գ. թաղանթում

դ. վակուոլում

Քրոմոսոմները գտնվում են

ա. բջջաթաղանթում

բ. կորիզում

գ. ցիտոպլազմայում

դ. ռիբոսոմներում

Մարդու մարմնի բջիջներում քրոմոսոմների թիվը

ա. 23 է

բ. 46 է

գ. 44 է

դ. 48 է

Օրգանիզմների տարբերությունները կարող են առաջանալ

ա. միայն ժառանգականության պատճառով

բ. միայն միջավայրի ազդեցությամբ

գ. ժառանգականության և միջավայրի ազդեցությամբ

դ. միայն սննդի պատճառով

Ժառանգական փոփոխականության օրինակ է

ա. մաշկի արևայրուքը

բ. աչքերի գույնը

գ. մկանների զարգացումը մարզումից

դ. վերքի լավացումը

Գենետիկական հատկանիշները փոխանցվում են

ա. շնչառության միջոցով

բ. արյան միջոցով

գ. ծնողներից սերունդներին

դ. սննդի միջոցով

1)Արտահայտությունն արտահայտե´ք a₁-ով ու d-ով.
ա) a₅ + a₁₀

a1+4d+a1+9d=2a1+13d
բ) a₃ + 2a₇

a1+2d+2a1+12d=3a1+14d
գ) a₇ + a₈ — 2a₆

a1+6d+a1+7d-2a1-10d=3d
դ) a₁₅ + a₁₇ — 2a₁₆

a1+14d+a1+16d-2a1-30d=0

2){a_n} թվաբանական պրոգրեսիայում գտեք
ա) a₂ և d-ն, եթե a₁ = 5, a₃ = 13 ;

9 4

բ) a₁ և d-ն, եթե a₂ = 3 , a₁₀ = 19 ;

1 2

գ) a₂ և d-ն, եթե a₁₂ = — 2 , a₃ = 7 ;

-1
դ) a₁₀₁ և d-ն, եթե a₁₂ = 20,5 ; a₇ = 10, 5 :

2

3)Տրված է {a_n} թվաբանական պրոգրեսիան։ Հաշվեք․
ա) S₂₀ — ը, եթե a₁ = 1 , a₂₀ = 20 ;\

s20=20*1+20/2=210
բ) S₁₃, եթե a₁ = 17, a₁₃ = 13 ;

s13=13*17+13/2=195
գ) S₃₀, եթե a₁ = — 10 a₃₀ = 20 ;

s30=30*-10+20/2=150
դ) S₁₇, եթե a₁ = 11, a₁₇ = 19 :

s17=17*11+19/2=255