Read more ›

Մենք մաթեմ ա.բ.-ի ժամանակ մտքում լուծում  էինք տարբեր խնդիրներ և եթե ուրիշ թիմ պատասխաներ այդ թիմըկվաստակեր 1 միավոր, իսկ եթե չպատասխանեց մենք կստանանք 2 միավոր:

Մեր թիմի անունը՝ Հայաստանի Օլիմպիադա է: Մասնակիցները՝ Եվա, Անի, Աստղիկ և Մարիամ: Մեր թիմի կարգախոսը՝ Հայաստանի Օլիմպիադան, դուրս է եկել խաղալու, միավորներ շահելու ու բոլորին հաղթելու:

Задание 2.

1. Посмотрите мультфильмы и коротко напишите (подготовьте презентации), что вы узнали о пирамидах или других чудесах света. 

Пирамиды Египта

Ответьте на вопросы:

1. Где и когда изобрели бумагу?

Истoрия пaпирyсa бeрёт свoё нaчaлo в Eгиптe, гдe eгиптянe, изoбрeтя письмeннoсть oкoлo 3000 г. дo н.э., снaчaлa писaли чeрнилaми нa изoбрeтённoм ими пaпирyсe.

2. Что такое папирус?

Пaпирyс — этo рaстeниe, кoтoрoe рaзрaстaeтся вдoль всeй рeки Нил, пoэтoмy oнo oчeнь рaспрoстрaнeнo в Eгиптe. Вы мoжeтe срeзaть длинныe стeбли пaпирyсa и смoчить их вoдoй, пoкa oни нe нaчнyт нeмнoгo гнить. Пoслe чeгo вы клaдeтe мнoгo этих стeблeй рядoм дрyг с дрyгoм, a тaкжe свeрхy eщё слoй пoпeрёк пeрвых и плющитe их, пoкa всe стeбли нe вoйдyт дрyг в дрyгa, oбрaзyя  чтo-тo пoхoжee нa бyмaгy.

3. Вдоль какой реки расположен Египет?

Нил

4. Кто такие фараоны?

Древные египетские цари.

5. Для чего строили пирамиды?

Для фараонов.

6. Что хранилось в пирамидах?

Мумии. Read more ›

Պարարտանյութերի տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ ազդման բնույթի՝ պարարտանյութերը լինում են ուղղակի (ներգործում են անմիջապես բույսի սննդային ռեժիմի վրա), անուղղակի (բարելավում են հողի հատկությունները) և բազմակողմանի ազդեցության։ Ըստ ծագման՝ օրգանական, հանքային և կենսաբանական։ Ըստ կազմության՝ պարզ, բարդ, համակցված։ Ըստ ագրեգատային ձևի՝ պինդ, հեղուկ, գազային։ Ըստ կիրառման ձևի՝ հիմնական, նախացանքային, ցանքակից, հետցանքյա (սնուցում)։

Օրգանական պարարտանյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրգանական պարարտանյութերը պարունակում են բուսական կամ կենդանական ծագման սննդանյութեր, որոնց քայքայման ժամանակ մանրէների կենսագործունեության հետևանքով առաջանում են բույսերին մատչելի ազոտի, ֆոսֆորի, կալիումի, կալցիումի, ծծմբի և այլ տարրերի միացություններ։ Օրգանական պարարտանյութեր են գոմաղբը, բուսահողը, գոմաղբահեղուկը, թռչնաղբը, տորֆը, կոմպոստները և այլն։

Գոմաղբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոմաղբը երկարատև ազդեցության (հողի մեջ մտցնելուց հետո 3-5 տարվա ընթացքում) պարարտանյութ է։ Պարունակում է ազոտ, ֆոսֆոր, կալիում, կալցիում և միկրոտարրեր։ Բարելավում է հողի կառուցվածքը՝ դարձնելով այն օդա և ջրաթափանց։ Գոմաղբով պարարտացվում է այգեբանջարանոցային բույսերի համար նախատեսված հողը՝ աշնանը կամ գարնանը։

Բուսահող[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուսահող ստանում են գոմաղբի և տարբեր բուսական մնացորդների (տերև, խոտ և այլն) քայքայումից։ Բուսանողը մյուս պարարտանյութերից տարբերվում է յուրացվող սննդանյութերի բարձր պարունակությամբ։

Գոմաղբահեղուկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոմաղբահեղուկն արագ ներգործող, հիմնականում ազոտակալիումական պարարտանյութ է։ Բույսերի լրացուցիչ սնուցման համար օգտագործում են 1։5 հարաբերությամբ նոսրացված գոմաղբահեղուկ։

Թռչնաղբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թռչնաղբը հեշտ յուրացվող հիմնական սննդատարրերի բարձր պարունակությամբ, արագ ներգործող պարարտանյութ է։ Օգտագործում են հիմնականում պարարտացման (բնական վիճակում), օժանդակ սնուցման (հեղուկ վիճակում) նպատակով։

Տորֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տորֆը պարունակում է զգալի քանակությամբ օրգանական նյութեր։ Որպես պարարտանյութ՝ պիտանի է չեզոք ռեակցիայով և մեծ քանակությամբ կալցիում պարունակող տորֆը։

Տորֆագոմաղբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տորֆագոմաղբային կոմպոստը պատրաստում են տորֆի բոլոր տեսակներից, որոնց խոնավությունը չի գերազանցում 60%-ը։ Տորֆի և գոմաղբի հարաբերությունը 0,75։1 է։

Տորֆաֆեկալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տորֆաֆեկալային կոմպոստն արագ ներգործող պարարտանյութ է, պարունակում է ազոտ, ֆոսֆոր և կալիում։ Ֆեկալները տորֆի հետ կոմպոստացնելիս նվազում է ազոտի կորուստը, վերանում է տհաճ հոտը, ստացվում է սորուն, կիրառման համար հարմար պարարտանյութ։

Հանքային պարարտա]

Հանքային պարարտանյութերը բույսերին անհրաժեշտ սննդատարրեր պարունակող անօրգանական նյութեր են, որոնք ներգործում են հողի ֆիզիկական, քիմիական, կենսաբանական հատկությունների և բույսերի սննդառության վրա։ Հողում ենթարկվում են զանազան փոխարկումների և դառնում բույսերին մատչելի։ Այդ փոխարկումների բնույթը և ինտենսիվությունը կախված են հողի հատկություններից և հանքային պարարտանյութի տեսակից։ Տարբերում են միակողմանի և համալիր ազդեցության հանքային պարարտանյութեր։ Միակողմանի ազդեցության պարարտանյութերը (ազոտական, ֆոսֆորական, կալիումական, միկրոպարարտանյութեր և այլն) պարունակում են 1, իսկ համալիրը (ամոֆոս, նիտրոֆոսկա, նիտրոամոֆոսկա)՝ 2 և ավելի սննդատարրեր։

Ազոտական պարարտանյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազոտական պարարտանյութեր են ամոնիակային բորակը (ամոնիումի նիտրատ) պարունակում է 34-35% ազոտ։ Լավ լուծվում է ջրում և արագ ներգործում բույսերի վրա։ Նպաստում է հողի թթվեցմանը, ուստի նպատակահարմար է կիրառել կրացված հողերում։ Միզանյութը (կարբամիդ) պարունակում է 46% ազոտ։ Լավ լուծվում է ջրում, գործածվում է որպես հիմնական պարարտանյութ, ինչպես նաև արտարմատային լրացուցիչ սնուցման համար։ Ամոնիումի սուլֆատը պարունակում է 20,5-21% ազոտ, լուծվում է ջրում։ Լավ պահպանվում է հողում, ուստի այն որպես հիմնական պարարտանյութ հող են ներմուծում աշնանը, իսկ բույսերի վեգետացիայի շրջանում օգտագործում են նաև սնուցման ձևով։ Ամոնիումի սուլֆատը թթվեցնում է հողը, ուստի դրանով պարարտացնում են կրացված հողերը։

Ֆոսֆորական պարարտանյութեր

Ֆոսֆորական պարարտանյութեր են հասարակ սուպերֆոսֆատը, (կալցիումի երկհիդրոֆոսֆատի և կալցիումի սուլֆատի խառնուրդը) և կրկնակի սուպերֆոսֆատը (կալցիումի երկհիդրոֆոսֆատ), որոնք պարունակում են լուծվող ֆոսֆորական թթու։ Հատկապես արդյունավետ են հիմնային և չեզոք հողերում կիրառելիս։ Ֆոսֆորիտային ալյուրը դժվարալույծ փոշի է, պարունակում է 19-30% լուծվող ֆոսֆորական թթու։ Օգտագործվում է որպես հիմնական պարարտանյութ։

Կալիումական պարարտանյութ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կալիումական պարարտանյութեր են կալիումի քլորիդը, որը պարունակում է մոտ 60% կալիումի օքսիդ։ Նպատակահարմար է հողին տալ աշնանը։ Կալիումական աղը կալիումի քլորիդի և սիլվինիտի (NaCl KCl) խառնուրդն է։ Պարունակում է 30-40% կալիումի օքսիդ։ Դրանով հողը պարարտացնում են աշնանը։

Կալիումի սուլֆատը պարունակում է 48% կալիումի օքսիդ, լուծվում է ջրում։

Կալիումի բորակը պարունակում է 44% կալիումի օքսիդ և 14% ազոտ։ Դյուրալույծ ազոտը չկորցնելու համար այն անպայման օգտագործում են գարնանը։ Մոխիրն արժեքավոր պարարտանյութ է. պարունակում է կալիում, կալցիում, մագնեզիում, ֆոսֆոր և միկրոտարրեր։ Մոխրի մեջ կալիումի մեծ քանակությունը թույլ է տալիս այն օգտագործել հողի չեզոքացման համար։ Այն կիրառում են աշնանը և գարնանը։

Համալիր պարարտանյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համալիր պարարտանյութերը հողին տալիս են գարնանը՝ բույսերի վեգետացիայի շրջանում՝ որպես օժանդակ սնուցում։ Ամոֆոսը պարունակում է 44-52% յուրացվող ֆոսֆորական թթուներ և 10-11% ազոտ, նիտրոամոֆոսկան՝ 13-17% ազոտ, 17-19% ֆոսֆորական թթու և 17-19% կալիումի օքսիդ, նիտրոֆոսկան՝ 11% կալիումի օքսիդ։

Միկրոպարարտանյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միկրոպարարտանյութերը պարունակում են միկրոտարրեր՝ բոր, պղինձ, երկաթ, մանգան, ցինկ, մոլիբդեն և այլն։ Կիրառվում են սերմերի նախացանքային մշակման, արտաարմատային և արմատային օժանդակ սնուցումների ժամանակ։

Կենսաբանական պարարտանյութեր կամ բիոպարարտանյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սրանք հողի կենսաբանական հատկությունները բարելավող բակտերիաներ, սնկեր պարունակող պատրաստուկներ են, որոնց կենսագործունեությունը նպաստում է հողի հատկությունների կարգավորմանը և բույսերի սննդառությանը։ Հանդիսանում են անուղղակի ազդեցության պարարտանյութեր, քանի որ բույսերի համար սննդատարրեր չեն պարունակում, այլ պարունակում են կենդանի միկրոօրգանիզմներ, հիմնականում բակտերիաներ, որոնք հողում բազմանում են և կատարում մի շարք կարևոր գործառույթներ, որոնցից է մոլեկուլային ազոտի ֆիքսացիան, ամոնիֆիկացիան, նիտրիֆիկացիան, օրգանական նյութերի տարրալուծումը, պոտենցիալ բերրիության մատչելիացումը (սննդատարրերի մոբիլիզացիա) և այլն։ Այս եղանակով հողը բնական ճանապարհով հարստանում է սննդատարրերով, ինչը միանշանակ ընդունելի է օրգանական երկրագործությունում։ Պետք է նշել, որ կենսաբանական պարարտանյութերի կիրառման արդյունավետությունը հիմնականում կախված է հողային պայմաններից։ Այս պարարտանյութերի կիրառման արդյունավետությունը մեծանում է, երբ հողը օդաջրաթափանց է լինում, միջավայրը չեզոք կամ չեզոքին մոտ, իսկ խոնավությունը բավարար է բույսերի և միկրոօրգանիզմների գործունեության համար։ Սկզբնական շրջանում գիտնականները առաջարկում էին բակտերիական պարարտանյութեր, որոնք պարունակում են միայն մեկ շտամ (միկրոօրգանիզմների գենետիկորեն միատեսակ գաղութ)։ Ներկայումս առաջարկվում է մեկ պատրաստուկի միջոցով հողը վարակել 5-10 տեսակ բակտերիաներով, ինչը անշուշտ, ավելի արդյունավետ է։ Բակտերիական պարարտանյութերը կարող են լինել որոշակի մշակաբույսերի (նիտրագին), ինչպես նաև ընդհանուր կիրառման համար (Բայկալ ԷՄ-1, Ազոտովիտ, ՄՄ, Ֆոսֆազոտ, Ալքազոտ, Ֆոսֆոարմ և այլն)։ Վերջիններս պարունակում են տարբեր բակտերիաների շտամներ, ուստի կատարում են տարբեր ֆունկցիաներ։ Բակտերիական պարարտանյութերը առանձնանում են նրանով, որ հանդիսանում են շրջակա միջավայրի պարտադիր բաղադրիչ, ուստի էկոլոգիապես մաքուր են և անվտանգ բոլոր տեսակի օրգանիզմների համար։ Այս պարարտանյութերի կիրառման առանձնահատկությունն այն է, որ պահանջում է ճշգրիտ մոտեցում յուրաքանչյուր բակտերիական շտամի պահպանման և կիրառման ժամկետներին, պայմաններին։ Արտադրվում են շատ երկրներում, ինչպես նաև Հայաստանում, օրինակ` Նիտրագին, ՄՄ, Ազոտովիտ, Ազոցեովիտ 1-ը Ֆոսֆազոտ, Ալքազոտ, Ֆոսֆոարմ և այլն։ Նշենք. որ բոլոր բակտերիական պարարտանյութերը կիրառվում են պարարտանյութի լուծույթով` ցանվող մշակաբույսի սերմերը թրջելով, հողը ջրելով (վարակելով)։ Յուրաքանչյուր պարարտանյութի կիրառման առանձնահատկությունները և ազդեցությունը հողում կենսաբանական ազոտի կուտակման և մշակաբույսերի բերքատվության վրա նշված են պիտակում։

Հանքային պարարտանյութերի չարաշահումը հանգեցնում է հողի, բնական և արհեստական ջրամբարների, մթնոլորտի աղտոտման, ուստի բնապահպանական տեսանկյունից առավել նպատակահարմար է օրգանական և կենսաբանական պարարտանյութի կիրառումը։

412) Ուղղանկյան պարագիծը 300մմ է։ Հաշվի՛ր նրա լայնությունը, գիտենալով, որ երկարությունը 85մմ է։

Լուծում`

85×2=170

300-170=130

130:2=65

Պատ՝. լայնությունը 65մմ է։

413)

ա) Ուղղանկյան պարագիծը 288մմ է։ Հաշվի՛ր նրա լայնությունը` գիտենալով, որ այն 14մմ-ով կարճ է երկարությունից։

Լուծում`

14×2=28

288-28=260

260:2=130

130-14=116

Պատ.` լայնությունը 116մմ է։

բ) Ուղղանկյան պարագիծը 412 մմ է: Հաշվի՛ր նրա երկարությունն ու լայնությունը՝ գիտենալով, որ նրանց տարբերությունը 20մմ է:
Լուծում
24×2=48
412-48=364
364:4=91
91+24=115
Պատ.՝ 115մմ երկարություն 91մմ լայնություն:
գ) Ուղղանկյան պարագիծը 364մմ է: Հաշվի՛ր նրա մակերեսը՝ գիտենալով, որ երկարության ու լայնության տարբերությունը 32մմ է:
Լուծում՝
32×2=64
364-64=300
300:4=75
Պատ.՝ մակերեսը 75մմ է:
411) Գտի՛ր անհայտ բաղադրիչը: Պատասխանը ստուգիր հաշվիչով:
բ) 15874=11231+4643
15874-11231=4643
52646-305=52341
52341+305=52646

416) Չորս պարկերում կար ընդամենը 200ընկույզ։ Երբ առաջինից 20 ընկույզ լցրին երկրորդի մեջ, 15-ը` երրորդի մեջ, 5-ը` չորրորդի մեջ, ապա պարկերում ընկույզների քանակը հավասարվեց։ Քանի՞ ընկույզ կար յուրաքանչյուր պարկում։

Լուծում`

200։4=50

50+20+15+5=90

50-20=30

50-15=35

50-5=45

Պատ.` առաջին պարկում կար 90 ընկույզ, երկրորդում` 30, երրորդում`35, չորրորդում`45 ընկույզ։

400) Օգտվելով աղուսյակից՝ հռոմեական թվանշաններով գրված թվերը գրի՛ր հնդկական թվանշաններով:

ա) VII=7, XXXV=35, LXXXIV=84, CL=150, CLX=160, DC=600, CD=400, CXVII =

261) Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը

ա) 37x(709-5×55)+64000:(250×8)=16090

5×55=275

709-275=434

250×8=2000

37×434=16058

64000:2000=32

16058+32=16090

բ) 88x(53×16-48×12)-(7922-1188)=17202

53×16=848

48×12=576

848-576=272

7922-1188=6734

88×272=23936

23936-6734=17202

370) Պատասխանի՛ր բանավոր:

Գիրքը թանկ է գրիչից: Գնդակը թանկ է գրքից: Դրանցից ո՞րն է ամենաթանկը:

Պատ.՝ գնդակը:

Աշոտը փոքր է Արմենից: Կարենը մեծ է Արմենից: Նրանցից ո՞վ է ամենափոքրը:

Պատ.՝ Աշոտը:

a թիվը մեծ է b-ից, իսկ b-ն մեծ է c-ից: Ո՞րն է այդ թվերից ամենամեծը:

Պատ.՝ a-ն:

ԴԱՐՁՎԱԾՔ

Կան բառակապակցություններ, որոնցում բառերն իրենց ուղիղ իմաստներով չեն հասկացվում, այլ միասին նոր՝ փոխաբերական իմաստով են արտահայտվում։ Այդպիսի բառակապակցությունները կոչվում են դարձվածքներ։ Read more ›

355)

1 լիտր բենզինի զանգվածը 650գ է: Որքա՞ն է մեքենայի 60լ տարողությանբ լիքը լցված բաքի բենզինի զանգվածը:

Լուծում՝

650×60=39000

Պատ.՝ 39000գ: Read more ›

165)

ա) 20օր 12ժ=492ժ

21ժ 15ր=519ր

45ր 18վ=2718վ Read more ›