Հայրենիքում

Վերլուծություն

Բանաստեղծության մեջ Չարենցը նկարագրում է իր հայրենիքի գեղեցիկ բնությունը՝ ձյունապատ լեռները, կապույտ լիճը և երկինքը: Երկինքը համեմատվում է մանկական աչքերի հետ, ինչը ցույց է տալիս մաքրություն և անկեղծություն` երեխայի բնավորության պես:Ստեղծագործության հերոսը կարծես մենակ է, բայց միևնույն ժամանակ իր մտքերում իր սիրելի մարդու հետ է: Երբ գիշերը իջնում է, և բնությունը դառնում է ավելի խորհրդավոր: Այդ պահին հերոսի հոգին լցվում է հիշողություններով և կարոտով։Իմ կարծիքով բանաստեղծության մեջ միտքն այն է, որ հայրենի բնությունը կարող է արթնացնել մարդու զգացմունքները և հիշողությունները:

Ես իմ անուշ Հայաստանի

Վերլուծություն

Այս բանաստեղծությունը հայ գրականության հայրենասիրական ժանրի բանաստեղծություններից ամենասիրվածն է: Այս ստեղծագործության մեջ Չարենցը խոսում է Հայաստանի բնության, ժողովրդի և մշակույթի մասին: Նա սիրով նկարագրում է Հայաստանի գեղեցիկ երկինքը, մաքուր ջրերը, հին քաղաքները և նույնիսկ դժվարությունները: Բանաստեղծը սիրում է ոչ միայն գեղեցիկը, այլ նաև ցավն ու վերքերը, որովհետև դրանք նույնպես կապված են հայրենիքի հետ:Բանաստեղծության մեջ զգացվում է ուժեղ հայրենասիրություն և կարոտ: Չարենցը ասում է, որ որտեղ էլ լինի, երբեք չի մոռանա իր ժողովրդի երգերը, գրքերը և պատմությունը:

Մորս համար գազել

Վերլուծություն

Այս բանաստեղծությունը պատմում է մոր մեծ սիրո և կարոտի մասին: Բանաստեղծության մեջ նկարագրվում է ծեր մայրը, ով նստած է տան դիմաց և հիշում է անցած տարիներն ու իր որդուն, ով հեռացել է տնից: Նա մտածում է, թե որտեղ է որդին և արդյոք լավ է: Բանաստեղծության մեջ զգացվում է տխրություն, կարոտ և մի փոքր ափսոսանք : Բանաստեղծությունը ցույց է տալիս, որ մոր սերը շատ ուժեղ է, և նա միշտ մտածում ու անհանգստանում է իր երեխայի համար:

Տաղ անձնական

Վերլուծություն

Նկարագրում էր Կարսը որպես, իր սիրելի տուն, հայրենի կապույտ երկինք և այդ նկարագրությամբ փոխանցում էր այլ պատկերացումներ Կարսի մասին:Չարենցն ուզում է ասել, որքան էլ աշխարհում բաներ կատարվեն, նա թեկուզև լինի հաշմանդամ, խելագար և թափարական դեպի երկինք(այսինքն բարձրունք)պիտի գնա, իր հին ու աստղային երազների ճանապարհով:

Էլի գարուն կգա

Վերլուծություն

Այս բանաստեղծությունը խոսում է կյանքի անցողիկության մասին: Եղիշե Չարենցը ցույց է տալիս, որ տարիները անցնում են, մարդիկ փոխվում են, բայց բնությունը շարունակում է ապրել իր ընթացքով և կյանքը շարունակվում է: Ամեն տարի նորից գալիս է գարունը, ծաղիկները բացվում են, և բլբուլը երգում է:Բանաստեղծության մեջ նաև ասվում է, որ մարդիկ կարող են գնալ, բայց նրանց թողած խոսքը, երգը և սերը մնում են: Այդ պատճառով ստեղծագործության մեջ կա մի փոքր տխրություն, բայց նաև հուսադրող միտք, որ կյանքը շարունակվում է:

Ընթերցել ,,Թմկաբերդի առումը,, ստեղծագործությունը։

1. Առանձնացնել անհասկանալի բառերը և բացատրել։

հավլունի-առասպելական մեծ սուր՝ գերբնական հատկություններով, աննըկուն-դիմացկուն, բաբան-կատապուլտ, մըրափել-քնել

2. Մեկնաբանել ,,Նախերգանքը,, ՝ ներկայացնելով սեփական տեսակետն արտահայտված գաղափարների շուրջ։

Նախերգանքի հիմնական միտքն այն է, որ կյանքն անցողիկ է, իսկ մարդու գործը՝ անմահ: Իմ կարծիքով՝ սա հիշեցում է, որ մենք պետք է ապրենք ճիշտ արարքներով, քանի որ մեր թողած հետքը (լավ կամ վատ) ապրելու է մեզնից հետո։

3. Ներկայացնել և բնութագրել բոլոր հերոսներին։

Թաթուլ իշխան՝ քաջ, հայրենասեր մարդ, լավ ռազմիկ, բայց չափազանց վստահող իր կնոջը։

Թմկա տիրուհի՝ գեղեցիկ, բայց դավաճան և փառամոլ կին։

Նադիր Շահ՝ նենգ, հզոր և դաժան տիրակալ, ով հաղթում է ոչ թե ուժով, այլ դավաճանության դրդելով։

4. Ներկայացրո՛ւ Թմկա տիրուհու շարժառիթները, դավաճանության ճանապարհն ընտրելու պատճառները։ Փորձի՛ր արդարացնել։

Տիրուհին դավաճանեց, որովհետև գայթակղվեց փառքով և իշխանությամբ: Նա հավատաց աշուղի ստին, թե Շահի կողքին կդառնա աշխարհակալ թագուհի։ Չեմ կարծում թե ես կարող եմ նրան արդարացնել, քանի որ նա սխալ քայլ է ընտրել:

5. Ո՞րն է ստեղծագործության գաղափարը /կամ գաղափարները/։

Մարդու թողած գործն է անմահ։

Դավաճանությունը երբեք երջանկություն չի բերում։

Շահամոլությունը կարող է կործանել մարդուն։

6. Ո՞ր հատվածներն են քեզ համար գեղավեստական կարևոր նշանակություն ունեցող։

,,Մարդու գործն է միշտ անմահ,, տողը և Շահի ու Թմկա տիրուհու երկխոսությունը վերջում:

Ի՞նչ նշանակություն ունի ջուրը էսպոսում։ Ի՞նչ գիտես ջրի պաշտամունքի մասին։ 

Ջուրը Սասնա ուժի աղբյուրն է։ Նրանք ծնվել են ջրից՝Ծովինարը ջուր խմեց ու հղիացավ: Իրենց ձին ու զենքը նունպես ջրի հետ են կապված՝ ջրի տակից են հանել։ Ջուրը կյանք ու հզորություն էր տալիս նրանց։

Ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշներ և դեր ունեն կին հերոսները էպոսի տարբեր ճյուղերում։

Էպոսի կանայք ուժեղ ու հպարտ են։ Նրանք միայն ընտանիքը չի որ պահում են: Նրանք իմաստուն են, լավ խորհուրդներ են տալիս։ Նրանք տղամարդկանց հավասար ուժ ունեն ու տոհմի գլխավոր ,,սյունն,, են։

Ինչո՞ւ է Դավիթը  ժողովրդի կողմից ամենասիրված կերպարը համարվում։

Որովհետև Դավիթը ամենաարդարն ու բարին է։ Նա միամիտ է, երբեք չի խաբում ու պաշտպանում է թույլերին։ Իր ուժը չարիքի համր չի օգտագործում: Նա ինքնասիորություն չի անումև անում է ամեն ինչ հանուն ժողովրդի։

Մեկնաբանի՛ր Մհերի՝ Ագառավաքարում փակվելը։ Ինչո՞ւ է հայ ժողովուրդը էպոսին այս ավարտը տվել։ Գրի՛ր քո կարծիքը վերջաբանի վերաբերյալ։ 

Կարծում եմ այսպիտի վերջաբան տալով ժողովուրդը ուզում էր հույս փոխանցել, որ արդարությունը կվերականգնվի և, որ Մհերը չի մահացել, այլ հույով սպասում է:

1.Ի՞նչ է էպոսը։

Էպոսը ժողովրդական բանահյուսության ընդարձակ պատմություն է որը պատմում է հերոսների քաջությունների և ազգային ազատագրական պայքարի մասին:

2. Քանի՞ ճյուղից է բաղկացած ,,Սասնա ծռեր,, էպոսը ։ 

4 ճյուղից

3. Ներկայացրո՛ւ յուրաքանչյուր ճյուղի գլխավոր հերոսին, նրա կատարած սխրագործությունները։

Առաջին ճյուղի հերոսներն են Սանասարը և Բաղդասարը ովքեր հիմնադրում են Սասունը: Երկրորդ ճյուղի հերոսը Մեծ Մհերն է որը սպանում է առյուծին և պաշտպանում երկիրը: Երրորդը Սասունցի Դավիթն է որը հաղթում է Մըսրա Մելիքին և ազատում ժողովրդին: Չորրորդը Փոքր Մհերն է որն անմահ է և փակված է Ագռավաքարի մեջ:

4. Ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշներ ունեն էպոսի գլխավոր հերոսները։ 

Էպոսի հերոսները բոլորն էլ ունեն են գերբնական ուժ, հայրենասեր են անվախ են, միամիտ են և միշտ պայքարում են արդարության համար:

5. Ո՞վ է քո սիրելի հերոսը, ինչո՞ւ։ 

Իմ սիրելի հերոսը Սասունցի Դավիթն է քանի որ նա բարի է և հզոր, պարտրաստ է ամեն ինչի հանուն ժողովրդի: Նա չի սպանում անմեղ զինվորներին և միշտ նախազգուշացնում է թշնամուն նախքան հարձակվելը, ինչը դարձնում է նրան արժանապատիվ:

Ընթերցել ,,Փարվանա,, բալլադը։

1. Ներկայացրո՛ւ արքայադստերը, ինչպիսի՞նն էր, ի՞նչ էր ցանկանում, ինչպիսի՞ բանավորություն ուներ։

Նա մի չնաշխարհիկ գեղեցկությամբ աղջիկ էր: Նա չէր ցանկանում նյութական բաներ, դրա փոխարեն անմար սեր էր ուզում:

2. Ի՞նչ է խորհրդանշում անշեջ հուրը։

Անմար, հավերժական սերը:

3. Ի՞նչ կարծիքի ես արքայադստեր պահանջի վերաբերյալ, քո կարծիքով ի՞նչ էր իրականում ցանկանում արքայադուստրը։

Նա կտրիճներից պահանջում է գտնել ու բերել սիրո անշեջ հուրը 

4. Նկարագրի՛ր Փարվանա լիճը։

Դա Փարվանա արքայադստեր անհույս արցունքներից գոյացած լիճ է, որը ծածկել էր քաղաքը և կարծես փոխացում է աղջկա հուսահատությունը:

5. Պատմի՛ր այս պատմությունը փեսացուներից մեկի անունից։

Ես կտրիճներից մեկն էի, որ գնաց Փարվանա արքայի մոտ՝ նրա աղջկա ձեռքը խնդրելու։ Մենք կտրիճներով սպասում էինք մրցությանը, բայց արքայադուստրը մեզնից ,,անշեջ հուր,, ուզեց։

Ես ու մյուս կտրիճները միանգամից ճամփա ընկանք աշխարհի չորս կողմը։ Փնտրում էինք այդ հավերժական կրակը, որ հանձնեինք նրան ու արժանանայինք նրա սիրուն։ Տարիներ անցան, բայց այդպես էլ չգտանք անշեջ հուրը ու չկարողացանք հետ վերադառնալ։ Շտապելուց թևեր առանք ու դարձանք թիթեռներ։ Մինչև հիմա երբ մի տեղ լույս ենք տեսնում, մեջն ենք նետվում՝ այն հույսով, որ դա հենց անշեջ հուրն է, որը պիտի տանեինք Փարվանա արքայադստերը։

6. Դո՛ւրս բեր անհասկանալի բառերը և բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ։

7. Ըստ քեզ՝ ո՞րն է ստեղծագործության ասելիքը, գաղափարը։

Կարծում եմ գաղափարը այն է, որ անմար սերը հեշտ չի ձեռք բերել:

8. Գրի՛ր էսսե կամ ստեղծագործական աշխատանք (հիմնվելով այս ստեղծագործության վրա)՝ ,,Արցունքներից ծնված լիճը,, վերնագրով։


Մեր ճամփեն խավար, մեր ճամփեն գիշեր,
Ու մենք անհատնում
Էն անլույս մըթնում
Երկա՜ր դարերով գընում ենք դեպ վեր
Հայոց լեռներում,
Դըժար լեռներում։

Տանում ենք հընուց մեր գանձերն անգին,
Մեր գանձերը ծով,
Ինչ որ դարերով
Երկնել է, ծընել մեր խորունկ հոգին
Հայոց լեռներում,
Բարձըր լեռներում։

Բայց քանի անգամ շեկ անապատի
Օրդուները սև
Իրարու ետև
Եկա՜ն, զարկեցին մեր քարվանն ազնիվ
Հայոց լեռներում,
Արնոտ լեռներում։

Ու մեր քարվանը շըփոթ, սոսկահար,
Թալանված, ջարդված
Ու հատված-հատված
Տանում է իրեն վերքերն անհամար
Հայոց լեռներում,
Սուգի լեռներում։

Ու մեր աչքերը նայում են կարոտ
Հեռու աստղերին,
Երկընքի ծերին,
Թե երբ կըբացվի պայծառ առավոտ
Հայոց լեռներում,
Կանաչ լեռներում։

1.  Ո՞վ է ,,Մենք,,-ը բանաստեղծության մեջ։ 

Հայերը, հայ ժողովուրդը

2. Տեքստում նշվում է ,,Մեր ճամփեն,, ․ ի՞նչ ճանապարհի մասին է խոսքը։ 

Հայաստանի պատմության ճանապարհի, կյանքի ճանապարհի մասին

3. Ի՞նչ նկատի ունի ,,պայծառ առավոտ,, ասելով։

ազատություն, խաղաղություն, խաղաղություն և անկախություն

4.Բացատրի՛ր բառերի հուզական երանգը.խավար, արնոտ, սուգ, պայծառ, կանաչ
Ինչպիսի՞ տրամադրություն են ստեղծում դրանք։

խավար, արնոտ և սուգ բառերը անդրադառնում են դժվարություններին, տխրությանը և անհույս լինելուն, իսկ պայծառ և կանաչ բառերը հաղորդում են հպարտ և փարթամ տրամադրություն:

5. Առանձնացրո՛ւ կրկնվող տողերը։ 

Հայոց լեռներում, … լեռներում

6. Ինչպիսի՞նն են Հայոց լեռները` ըստ բանաստեղծության։

Դրանք ամեն անգամ տարբեր են և ասես փոխանցում են ժողովրդի տրամադրությունը: Բանաստեղծության մեջ Հայոց լեռները դժար են, բարձր են, արնոտ են, սգավոր են և կանաչ են:

7. Քո կարծիքով ինչի՞ մասին է բանաստեղծությունը։ 

Իմ կարծիքով բանաստեղծությունը հիմնականում հայ ժողովրդի փորձությունների, պատմության, ցավի և դժվարությունների մասին է: Բանաստեղծությունը արտահայտում է մեր դժվարությունները ,,խավար,, ,,արնոտ,, ,,սգավոր,, և այլ բառերի միջոցով: Բայց դրա հետ մեկտեղ բանաստեղծությունը ցույց է տալիս, որ կա հույս(ամենաշատը դա ես տեսնում եմ ,,Հայոց լեռներում,
Կանաչ լեռներում։,, տողերում):

Մարդու կյանքի ընթացքում լինում են պահեր, երբ նա կանգնում է դժվար ընտրության առաջ: Այդպիսի պահերին է բացահայտվում նրաիրական բնավորությունը, անձնավորությունը և խիղծը: Աչ միշտ է հեշտ ճիշտ որոշում կայացնել, հատկապես երբ կան ձեռնտու և շահութաբեր խոստումներ կամ անձնական շահ: Սակայն հենց այդ ճակատագրական պահերին էն որոշվում մարդու անունը և արժանապատվությունը:

Ճակատագրական պահերին է որոշվում մարդու իրական արժեքը՝ հենվելով նրա քայլի վրա: Հայրենասիրական քայլերի դեպքում մարդու անունը մնում է բարձր որպես հայրենիքին հավատարիմ մարդ, իակ անձնական շահը ընտրելու դեպքում նա կործանում է և՛ իրեն և՛ հայրենիքին:Այս միտքը հստակ երևում է Թմկա տիրուհու և Այծեմնիկի քայլերը համեմատելուց: Հովհաննես Թումանյանի ,,Թմբկաբերդի առումը,, ստեղծագործության մեջ Թմկա տիրուհին պաշարման ժամանակ լսու է Շահի խոստումների մասին: Շահը խոստանում էր նրան գահ, փառք և հարստություն: Նա տատանվում էր երկար ժամանակ, բայց վերջում ընտրեց շահը՝դավաճանելով հայերնիքին և ամուսնուն, բացելով բերդի դարպասները: Նրա այդ ընտրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է կարող շահամոլությւոնը կործանել մարդու պատիվը:
Այծեմնիկը իր քայլերով ամբողջությամբ հակասում էր Թմկա տիրուհուն: Անիի պաշտպանության գործում՝1124 թվականին, Այծեմնիկը պարիսպներին կանգնած ակտիվորեն պայքարում էր թշնամու դեմ: Ըստ պատմիչների կին-քաղաքացու դերը մեծ էր ոչ միայն հասարակական գործերի, այլ նաև քաղաքի պաշտպանության մեջ: Չնայած նրան, որ Այծեմնիկը զոհվեց, նրա անունը պահպանվեց իր հայրենասիրական քայլերի շնորհիվ:

Այսպիսով,՝ համեմատելով այս երկու կանանց քայլերը նմանատիպ իրավիճակներում, տեսնում ենք, որ մարդը իր քայլերով է պահպանում իր անունը: Ճիշտ քայլերի դեպքում մարդու անունը մնում է հարգված, իսկ դավաճանության դեպքում մարդու անունը մնում է, որպես ,,անեծք,,:

Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի,
Մա՞հն է արդյոք, թե նի՞նջը քեզ
Պատել, պայծառ Նաիրի։

Read more ›

Պատմության ընթացքում հաճախ են հայտնվում մարդիկ, ովքեր ցանկանում են փոխել հասարակության կյանքը դեպի լավը: Նրանց գաղափարները շատ գործունակ են լինում, բայց հաճախ չեն ընդունվում ժողովրդի կողմից: Այդպիսի լուսավորիչներ էին և՛ մադրասի խմբակի անդամները և՛ ,,Առաքյալը,, վիպակի հերոս Պետրոս Կամսարյանը:

Եվ՛ ,,Առաքյալը,, ստեղծագործության և՛ Մադրասի խմբակի դեպքերում գործունեությունները ուղղված էին հայրենիքի փրկությանը, բայց դրանք չիրագործվեցին, քանի որ կար խորը անդունդ վերնախավի պատկերացրած գաղափարների և ժողովրդի հետամնաց վիճակի միջև:

Մադրասի խմբակը ազդված լինելով Եվրոպական լուսավորությունից առաջարկում էր հայաստանի համար հանրապետական կարգեր և սահմանադրություն (,,Որոգայթ փառաց,,): Սակայն նրանց նախնական նպատակն էր ժողովրդին տգիտությունից ազատել: Նույն խնդիրին բախվեց նաև Կամսարյանը: Նա՝ ոգևորված գնում է գյուղ՝ այտեղի կարիքները հոգալու և խնդիրները լուծելու: Սակայն ստեղծագործության վերջում երևում է, որ Չիբուխլուն և Սևանը մնում են ,,անշարժ և անփոփոխ,,:Լուսավորական գաղափարների մյուս ձախողման պատճառն էր կազմակերպվածության և միասնության պակասը: Մադրասի խմբակը գործում էր Հնդկաստանում՝ Հայաստանից հազարավոր կիլոմետրեր հեռու: Նրանց գրքերը արգելվեցին Սիմոն Երևանցու և եկեղեցու կողմից: Մուրացանի հերոսի դեպքում մենք տեսնում ենք նույն պատկերը. Կամսարյանը գնում է գյուղ, բայց մնում է օտար այդ միջավայրում: Նրա խոստումները մնացին որպես ճառեր, քանի որ նա չկարողացավ իրականացնել իր մտքերը: Պատճառներից մեկը նաև այն էր, որ ժողովուրդը դեռ պատրաստ չէր ընդունելու կրթությունը և ազատությունը, որպես կենսական պահանջմունք:

Այսպիսով համադրելով Մադրասի խմբակի և ,,Առաքյալը,, ստեղծագործության կողմերը մենք տեսնում ենք, որ միայն գաղափարը բավարար չէ հասարակությունը և դրա դրությունը փոխելու համար: Մադրասի խմբակի և Պետրոս Կամսարյանի լուսավոր գաղափարները ձախողվեցին, քանի որ կար հսկայական տարբերություն նրանց գաղափարների և իրականության միջև: Հասարակությունն էլ պատրաստ չէր փոփոխությանը, իսկ ,,առաքյալներն,, էլ անձամբ չէին պատկերացնում այն իրականությունը, որը պետք է վերափոխեին:

Պետրոս Կամսարյանը և Գևորգ Դ կաթողիկոսը ունեին նույն նպատակները: Նրանք ցանկանում էին վերացնել հայկական գյուղերում իշխող տգիտությունը, բարելավվել մարդկանց կյանքերը և տարածել լուսավորական գաղափարները:

Լուսավորության գործը պահանջում է ոչ միայն գեղեցիկ ճառեր արտասանել այլ նաև կամք ունենալ և աշխատել գաղափարները իրականացնելու համար:

Կամսարյանը մակերեսորեն էր վերաբերվում աշխատանքին, բավարարվում էր ճառերով: Իտարբերություն նրա Գևորգ Դ կաթողիկոսը իր ամբողջ կյանքը նվիրեց տգիտության ոչնչացմանը: Նա չսահմանափակվեց ճառերով, հիմնեց երկսեռ դպրոցներ, օգնեց երկրաշարժի ժամանակ տուժած ընտանիքներին և ամենակարևորը հիմնեց Գևորգյան ճեմարանը, որը մինչև օրս կրթում է սերունդներ: Տեսնում ենք, որ Գևորգ Դ-ն իրագործել է շատ ու շատ գաղափարներ, իսկ Կամսարյանը հանդիպելով առաջին իսկ դժվարությանը փախավ ետ դեպի բարձրաշխարհիկ ապրելակերպ:

Այսպիսով՝ մենք հասկանում ենք , որ իրական առաքյալը նա է, ով պատրաստ է ծանր աշխատանքի ֆիմանալ և ստեղծել ցանկալին