Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոյի կամուրջին,
Հորդ մազերը – գետ գիշերվա,
Եվ հակինթներ` ականջին:

Աչքերը սև – արևներ սև,
Արևների պես անշեջ,
Գալարում էր մեջքը թեթև
Ծաղկանկար շալի մեջ:

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
Ու գլուխըս կախեցի.
Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,
Հավերժական կանացի:

Միամիտ չեմ` հավատամ քեզ.
Տառապանքս փորձ ունի. –
Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
Կոտրեց սիրտս պատանի …

1. Ըստ բանաստեղծության նկարագրի՛ր աղջկան։

Նա կարծես ուզում էր իր հայացքով կանչել և մոլորեցնել հեղինակին:

2. Մեկնաբանի՛ր ,,առեղծվածային ժպիտ,, արտահայտությունը։ 

Հեղինակը այդքան էլ դրական չվերաբերվեց դրան, քանի որ փոխանցում է, որ նախկինում ունեցել է փորձ՝ և մոլորվել այդպիսի ժպիտի պատճառով:

3. Մեկնաբանի՛ր բանաստեղծությունը։ 

Ռավեննայում

Արարատի ծեր կատարին
Դար է եկել, վայրկյանի պես,
Ու անցել:

Անհուն թվով կայծակների
Սուրն է բեկվել ադամանդին,
Ու անցել:

Մահախուճապ սերունդների
Աչքն է դիպել լույս գագաթին,
Ու անցել:

Հերթը հիմա քոնն է մի պահ.
Դու էլ նայիր սեգ ճակատին,

Ու անցիր…

1. Ինչպե՞ս է ներկայացվում ժամանակի անցողիկությունը։

Հեղինակն ասում է, որ հազարավոր տարիներն ու դարերը անցնում են մի վայրկյանի պես և ոչինչ հավերժ չի, ո՛չ կայծակները, ո՛չ սերունդները:

2. Ի՞նչ է խորհրդանշում Արարտը։ 

Իմ կարճիքով Արարատը այստեղ միակն էր ինչը ցույց էր տալիս հայրենիքի հավերժությունը և միշտ կանգուն էր մնում մինչդեռ շուրջը ամեն ինչ փոխվում էր:

3. Ի՞նչ ուղերձ է փոխանցում բանաստեղծությունը։ 

Իմ կարծիքով բանաստեղծությունը փոխանցում է, որ մարդկային կյանքը շատ կարճ է որպեսզի համեմատվի հավերժական արժեքների հետ:

Կարծում եմ բոլորս էլ կհամաձայնենք, որ կրթությունը ապահովելը ամենակարևոր նախադրյալներից է հասարակության զարգացման գործում: Առանց կրթության բարելավման սերունդները չեն զարգանա, հասարակությունում խառնաշփոթ կտիրի և պետությունը կառավարելու դերը ոչ ոք չի կարողանա ստանձնել: Կրթությունը ոչ միայն գիտելիքի փոխանցում է, այլ նաև ազգային արժեքների և մշակույթի պահպանման միջոց: Առանց դրա ոչինչ չէր պահպանվի և ամեն մի սերունդ ստիպված կլիներ ամեն ինչ սկսել սկզբից:

Կրթությունը հասարակությանը պահող և միավորող հիմքն է, որը հազարամյակներ շարունակ զարգացրել է մարդուն, նպաստել նոր գաղափարների առաջացմանը և մինչ օրս էլ ուղղություն է ցույց տալիս դեպի էլ ավելի խելացի դառնող ապագա:

Կրթությունը մարդկանց կյանքը փոխելու ամենաուժեղ գործիքն է: Րաֆֆու ,,Խենթը,, վեպի մի հատվածում տեսնում ենք, թե ինչպես է դպրոցը ընդունակ փոխել երեխաներին: Նախկինում նրանք տխուր ու հիվանդոտ երեխաներ էին, իսկ ուսումից հետո նրանք դառնում են գիտակից ու ուրախ: Դպրոցում երեխաները սովորում էին ոչ միայն գրքերով, այլև գործնական աշխատանքով, ինչը արդիական է նաև այսօր: Հեղինակը համոզված էր, որ հենց այսպիսի ուսուցումն էր հարկավոր տալ երեխաներին, որպեսզի հետագայում հասարակությունը զարգանա:,,Խենթը,, ստեղծագործության բուն դեպքերը ընթանում էին 19-րդ դարում, բայց կրթության զարգացումը, բայց անգրագիտության վերացումը շատ նշանակալից դեր ունեցավ նաև 20-րդ դարում, երբ Հայաստանը գտնվում էր խորհրդային կազմում: Իշխանությունը հստակ գիտակցում էր, որ նոր ու բարելավված կյանք ստեղծելու համար պետք են գրագետ մարդիկ: Եթե 19-րդ դարի վերջում շատ քչերը գիտեին կարդալ ու գրել, ապա այդ մեծ աշխատանքի շնորհիվ կարճ ժամանակում մարդկանց մեծ մասը մինչև 1940թ. դարձավ բանիմաց: Կառուցվեցին հարյուրավոր նոր դպրոցներ, մասնավոր դպրոցները փակվեցին և փոխարենը ուսումը դարձավ անվճար և հասանելի բոլորի համար: Այս իրադարձությունները ևս մեկ անգամ հաստատում են, որ առանց կրթության հնարավոր չէ զարգանալ ու կայուն պետություն ունենալ:

Այսօր կրթությունը մեծ փոփոխություններ է կրում և իհարկե շատ է տարբերվում 20-րդ դարի կրթությունից, քանի որ գիտությունն ու տեխնոլոգիաներն արագ են զարգանում: Իմ կարծիքով՝ ապագայի դպրոցում առաջնային պետք է լինի նորագույն տեխնոլոգիաների տիրապետումը, բայց դա չպետք է լիովին փոխարինի գործնական աշխատանքին: Շատ կարևոր է, որ աշակերտները ոչ միայն տեսական գիտելիք ստանան համակարգիչների միջոցով, այլև պահպանեն կապը փորձերի և գործնական աշխատանքի հետ: Գիտության նոր ձեռքբերումները պետք է օգնեն, որ ուսուցումն ավելի արդյունավետ դառնա, իսկ մարդիկ կարողանան նոր բացահայտումներ անել:

Այսպիսով, կրթությունը բոլոր ժամանակներում եղել է հասարակության զարգացման և պետության հզորացման ,,հենասյունը,,: Եվ՛ 19-րդ դարի պատկերացումները, և՛ 20-րդ դարի պատմական փորձը ցույց են տալիս, որ առանց գիտելիքի և գրագիտության հնարավոր չէ առաջընթաց ունենալ: Այսօր մենք կանգնած ենք նոր բացահայտումների առաջ, և ապագայի դպրոցը պետք է մեզ դառնա այն վայրը, որտեղ տեխնոլոգիաներն ու գործնական աշխատանքը կօգնեն ձևավորել ավելի խելացի և պատասխանատու սերունդ: Միայն կրթված մարդիկ են ընդունակ ստեղծել կայուն և զարգացած հասարակություն:

Հարցեր և առաջադրանքներ

Ինչո՞ւ էին խորհրդային իշխանությունները կարևորում կրթության և մշակույթի զարգացումը: Ե՞րբ սկսվեց անգրագիտության վերացման քաղաքականությունը ՀԽՍՀ-ում :

Քանի որ երկրի ճնշող մեծամասնությունը անգրագետ էր և անգամ չուներ գիր: Հիմնականում 1940թ. վերացվեց տգիտությունը:

Ներկայացրեք խորհրդային դպրոցի ձևավորման ընթացքը և կարևոր միջոցառումները:Ներկայացրեք ազգային փոքրամասնությունների կրթական գործի կազմակերպման ուղղությամբ Խորհրդային Հայստանի իշխանությունների վարած քաղաքականությունը:

Սկզբից կրթական գործի կազմակերպումը շատ դժվար էր, չկային շենքեր, դասագրքեր: Հատուկ դեկրետներով դպրոցը անջատվեց եկեղեցուց, փակվեցին մասնավոր դպրոցները և կրթությունը դարձավ անվճար՝ ինչը ևս նպաստեց անգրագիտության նվազեցմանը

Նշանավոր ի՞նչ ԲՈւՀեր էին գործում Խորհրդային Հայաստանում:

Երևանի պետական համալսարանը

Գիտության զարգացման ի՞նչ նշանավոր կենտրոններ էին ստեղծվել Խորհրդային Հայաստանում. ե՞րբ են դրանք հիմնվել: Թվարկե՛ք ՀԽՍՀ ԳԱ հիմնադիր֊ ակադեմիկոսների . ի՞նչ գիտեք նրանց մասին:

Հովսեփ Օրբելի, Լևոն Օրբելի և այլոք:

Կիրառական և բնական գիտությունների զարգացման գործում ովքե՞ր աչքի ընկան:

Լևոն Օրբելին, Հովհաննես Կարապետյան, Լևոն Ջրբաշյան:

Թվարկե՛ք հայ գիտնականների նվաճումները և արժեքավոր աշխատանքները հայագիտության բնագավառում:

Եռագույն հեռուստատեսությունը, սինթետիկ կաուչուկի արտադրությունը, հէկները և այլն:Հայագիտության մեջ բացառիկ արժեք ունեն Հրաչյա Աճառյանի «Հայերեն արմատական բառարանը» և Մանուկ Աբեղյանի հայ հին գրականության պատմությանը նվիրված կոթողային աշխատությունները:

Թվարկե՛ք հայ բանասերների և լեզվաբանների անուններ: 1920–1930-ական թթ. ինչ խնդիրներ են ուսումնասիրել խորհրդային հայ բանասերները:

Հին սերնդից էին Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, Հովհաննես Թումանյաննը, Ավետիք Իսահակյանը և այլոք, իսկ նորից՝ Եղիշե Չարենցը, Ակսել Բակունցը Գուրգեն Մահարին և այլոք, իսկ Գրողների միությունը հիմնադրվեց 1934 թվականին:

Ովքե՞ր էին գրական հին ու նոր սերնդի ներկայացուցիչները. թվարկեք նրանց ստեղծագործություններից : Ե՞րբ է ստեղծվել Հայաստանի գրողների միությունը:

Հին սերնդից էին Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, Հովհաննես Թումանյաննը, Ավետիք Իսահակյանը և այլոք, իսկ նորից՝ Եղիշե Չարենցը, Ակսել Բակունցը Գուրգեն Մահարին և այլոք, իսկ Գրողների միությունը հիմնադրվեց 1934 թվականին:

Թվարկե՛ք հայ թատրոնի և կինոյի նշանավոր գործիչների. ի՞նչ գիտեք նրանց մասին: 1920-1930-ական թ.թ. ի՞նչ թատրոններեն հիմնվել Խորհրդային Հայաստանում:

Թատրոնի և կինոյի գործիչներիցէին Վահրամ Փափազյանը, Հրաչյա Ներսիսյանըև այլոք: Այդ տարիներին հիմնվեցին Առաջին պետական թատրոնը և Օպերայի ու բալետի թատրոնը:

Ովքե՞ր են խորհրդահայ կերպարվեստի և երաժշտության ականավոր ներկայացուցիչները :Ե՞րբ է ստեղծվել Հայաստանի խորհրդային կերպարվեստագետների միությունը : Ե՞րբ է կազմակերպվել Հայաստանի կերպարվեստի թանգարանը: Ի՞նչ կարևոր իրադարձություններով է նշանավորվել խորհրդահայ երաժշտական կյանքը : Ո՞վ էր ՀԽՍՀ պետական օրհներգի հեղինակը :

Կերպարվեստի և երաժշտության նշանավոր դեմքերն էին նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանն ու Հակոբ Կոջոյանը և կոմպոզիտորներ Ալեքսանդր Սպենդիարյանն ու Արամ Խաչատրյանը:

Ո՞վ էր Երևանի գլխավոր հատակագծի հեղինակը ,ի՞նչ շինություններ են կառուցվել նրա նախագծով:Ե՞րբ է ստեղծվել ճարտարապետների միությունը: Ժամանկաշրջանի ի՞նչ նշանավոր հայ ճարտարապետներ գիտեք:

Երևանի հատակագծի հեղինակն Ալեքսանդր Թամանյանն էր, ում նախագծով կառուցվեցին նաև Կառավարության տունն ու Օպերայի թատրոնը, իսկ ճարտարապետների միությունը ստեղծվեց 1932 թվականին:

My school is very big and has many interesting places. It is hard for me to choose only one favourite corner, because I have many memories in different parts of the school.First, I want to talk about the small hall. We have had many interesting meetings there with modern and famous Armenian people, for example, the writer Levon Nes. These meetings were very inspiring.I also like the school backyard. It feels very warm and familiar to me, and I have spent many hours there with my friends.Another place I love is the library. It is quiet, and I like the smell of books. We have also had many interesting discussions there, like round table meetings.I really enjoy the design classrooms too. They may look a bit messy for some people, but for me they are creative and comfortable. I always enjoy working there, and we have even had exhibitions.Finally, I think the most symbolic place in our school is the marble hall. I have many memories there from my childhood. We had performances and “Media Fridays,” and we also took part in many intellectual games. In one of them, our team even won.I think having only one favourite corner is not enough, because I love the whole school.

During my school years, I have taken part in many interesting trips. Some of them were fun, and some were educational. Each trip left a special impression on me. One of my favorite and most memorable trips was connected with my school project.The topic of my project was the effect of alcohol, smoking, and drugs on the human body. As part of this project, we had an educational trip to the “Armenia Wine” factory. Our goal was to see how alcoholic drinks are made and to better understand their effect on people’s health.At the factory, we walked through different parts and learned about the stages of making wine. First, we saw how grapes are collected. Then we learned how they are processed with special machines. The most interesting part was the fermentation process, where grape juice turns into wine. We also saw how the finished wine is put into bottles and stored.This trip taught me many things. I understood that making alcohol is a complex process and needs a lot of care and control. At the same time, I realized how important it is to be responsible with such substances.So, this school trip was not only interesting but also very useful, and I will remember it for a long time.

1.Գնահատե’լ Արագածոտնի մարզի զարգացման բնական նախադրյալները:

Արագածոտնի մարզն ունի լավ բնական նախադրյալներ տնտեսության զարգացման համար՝ հարուստ բնական ռեսուրսներ, գյուղատնտեսության համար բարենպաստ կլիմա, ջրային պաշարներ բերքալի հովիտներ ու հարթավայրեր, ինչը հնարավորություն է ստեղծում գյուղատնտեսության, զբոսաշրջության և այլ ճյուղերի զարգացման համար։

2.Ինչպիսի՞ն է Արագածոտնի մարզի տարաբնակեցման արդի պատերը:

Տարաբնակեցման արդի պատկերը անհավասար է՝ բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած է Աշտարակի, Թալինի և Ապարանի տարածաշրջաններում այսինքն` խոշոր կենտրոններում, իսկ բարձրադիր և մեկուսացված գոտիներում՝ թույլ է բնակեցված, բնակչությունը ձևավորվել է բնական, պատմական և տնտեսական գործոններով։

3.Որո՞նք են Արագածոտնի մարզի տնտեսության բնորոշ գծերը:

Տնտեսությունը բազմաճյուղ է, սակայն հիմնականում հիմնված գյուղատնտեսության վրա, զարգացած են սննդարդյունաբերությունը, շինանյութերի արտադրությունը, պարենային և գինեգործական ճյուղերը, ինչը պայմանավորված է բնական ռեսուրսներով։

4.Բացարե’լ Արագածոտնի մարզի գյուղատնտեսության մասնագիտացման ներքին տարբերությունները:

Մասնագիտացման ներքին տարբերությունները պայմանավորված են կլիմայական, հողային, ռելիեֆային և տնտեսական գործոններով՝ ցածրադիր շրջաններում տարածված է այգեգործությունը, բանջարաբուծությունը, մրգաբուծությունը, բարձրադիր գոտիներում` կարտոֆիլագործությունը, հացահատիկի մշակաբուծությունը։ Աառը մթնոլորտը հարմար է կարտոֆիլի համար։

Ի՞նչ է նշանակում «մետաղ» բառը և որտեղից է այն ծագել։

Այն ծագել է հունարեն մետալոն արմատից , որը նշանակում է հանք։

Որտե՞ղ է գտնվում մետաղներն ու ոչ մետաղները բաժանող սահմանագիծը պարբերական համակարգում։

Աստատին միացնող գիծ

Ի՞նչ տարրեր են գտնվում այդ սահմանագծին մոտ և ինչու են դրանք առանձնահատուկ։

Գծին մոտ տարրերը ունեն երկակի բնույթ

Ինչո՞ւ է մետաղների և ոչ մետաղների բաժանումը պայմանական։ Բեր օրինակներ։

Օրինակ, բերիլիում (Be), ալյումին (Al) և ցինկ (Zn) տարրերը մետաղներ են, բայց դրանց առաջացրած օքսիդներն ու հիդրօքսիդներն օժտված են և՛ թթվային, և՛ հիմնային հատկություններով:

Իսկ ծարիր (Sb) և գերմանիում (Ge) տարրերն իրենց հատկություններով ավելի մոտ են ոչ մետաղներին: Իսկ օրինակ, սիլիցիումը (Si), արսենը (As) և աստատը (At) ցուցաբերում են որոշ մետաղական հատկություններ:

Ի՞նչ դեր են կատարում մետաղները քիմիական ռեակցիաներում։

Վերականգնիչներ

Ինչո՞ւ են մետաղների ատոմները հեշտությամբ կորցնում էլեկտրոններ։

Քանի որ ատոմների շառավիղները մեծ են և միջուկը ավելի հեռու է գտնվում էլեկտրոններից։

Քանի՞ էլեկտրոն ունեն սովորաբար մետաղների արտաքին շերտում։

1-3

Ի՞նչ է մետաղական կապը։

Մետաղի դրական իոնների և ընդհանուր էլեկտրոնային ամպի փոխազդեցությամբ պայմանավորված կապ

Ինչպե՞ս է բյուրեղավանդակի կառուցվածքը ազդում մետաղների հատկությունների վրա։

Կառուցվածքի հատկություններից են գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանը, խտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը:

Թվարկիր մետաղների հիմնական ֆիզիկական հատկությունները։

գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանը, խտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը:

Ինչպե՞ս են մետաղները դասակարգվում ըստ խտության։

Թեթև (ρ<5 գ/սմ³) և ծանր (ρ>5 գ/սմ³):

Ո՞րն է ամենածանր և ամենաթեթև մետաղը։

Ամենաթեթևից`լիթիում, մինչև ամենածանր`օսմիում

Լրացուցիչ

 

Հաստատի՛ր կամ հերքի´ր (այո՛, ո՛չ) պնդումները H2S քիմիական բանաձևն ունեցող նյութի վերաբերյալ.

 

ա) բարդ նյութ է.

Այո

բ) քիմիական բանաձևն արտասանվում է հաշ-ես.

Ոչ

գ) մոլեկուլում տարրերի զանգվածների հարաբերությունն է 1:16

Այո

դ) մոլեկուլում տարրերից մեկի A=16:

Ոչ

2. Նյութի քիմիական բանաձևի արտասանությունն է հաշ-2-էս-0-3.

 

ա) գրի՛ր այդ նյութի բանաձևը.

H2SO3

 

բ) հաշվի՛ր նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.

82

գ) որոշի՛ր նյութի մոլեկուլի իրական զանգվածը (զ.ա.մ.).

1.36×10⁻²⁵ կգ

դ) հաշվի՛ր էս արտասանությամբ տարրի զանգվածային բաժինը (%):

39.02%

3. Արտածի՛ր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե մոլեկուլում ω(S) = 40%, ω(0) = 60% :

SO3

4. Որոշի՛ր ծծումբ տարրի զանգվածային բաժինը (%) այն միացությունում, որի մոլեկուլում ծծմբի ատոմների թիվը մեկ է, թթվածնինը՝ ծծմբի ատոմների թվից չորս անգամ մեծ, իսկ ջրածնինը` թթվածնի ատոմների թվից երկուսով պակաս: Պատասխանում ներկայացրո՛ւ

ա) նյութի բանաձևը.

H2SO4

 

բ) տարրի զանգվածային բաժինը (%) հարյուրերորդական թվի ճշտությամբ:

32.65%

Ցեղասպանությունից հետո Հայաստան հասած հազարավոր գաղթականներն ու որբերը հայտնվեցին ծայրահեղ ծանր վիճակում: Մարդիկ չունեին տանիք, բավարար սնունդ և հագուստ: Շատերը ստիպված էին քնել բաց երկնքի տակ՝ վանքերի պարիսպների մոտ կամ փողոցներում, որտեղ տիրում էր կեղտոտությունն ու հիվանդությունները: Պետությունը կարողանում էր օրական տալ ընդամենը 200 գրամ ալյուր, ինչը ստիպում էր մարդկանց ամեն օր պայքարել սնունդ հայթայթելու համար:

Ծայրահեղ դժվարությունները հաղթահարելու համար մարդուն անհրաժեշտ է ներքին ուժ և կողքինին օգնելու պատրաստակամություն:

Այդ տարիներին մարդիկ ստիպված էին հարմարվել նոր միջավայրին: Օրինակ՝ երեխաները հաճախ կորցնում էին իրենց անձնական իրերը, հագնում պատահական շորեր և քնում քարերի վրա: Նման իրավիճակներում առաջնային էր դառնում ոչ թե հարմարավետությունը, այլ ողջ մնալը: Որբանոցներում և գաղթավայրերում մարդիկ սկսում էին խմբավորվել, պաշտպանել միմյանց և կիսվել ունեցած սակավ սննդով: Սա ցույց է տալիս, որ միայնակ դիմակայելն անհնար էր: Այս դաժան պայմաններում մարդիկ սկսում էին ինքնուրույն ելքեր գտնել և հարմարվել իրավիճակին: Մահարու պատմած դեպքը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ երեխաներն էին փորձում օգնել միմյանց. օրինակ՝ Կուշոն ճարպկություն դրսևորելով, վերադարձնեց Գուրգենի հին շորերը և կարողացավ դրանք փոխանակել կոնֆետների հետ: Սա ապացուցում է, որ անգամ ամենաանհույս պահերին մարդիկ չէին հանձնվում և միավորվում էին: Կուշոն դառնում էր Գուրգենի պաշտպանը, իսկ Գուրգենը իր հերթին կիսում էր իր ունեցածը Բիլի-Մակի հետ: Իմ կարծիքով, կյանքի մարտահրավերներին դիմակայելու համար մարդուն պետք են հետևյալ հատկանիշները. համբերություն, որպեսզի մարդը առաջին փորձից չհանձնվի, ճկունություն, որպեսզի մարը կարողանա լուծումներ գտել նույնիսկ անհնարին թվացող խնդիրների ժամանակ և համերաշխություն, քանի որ դժվար պահերին կոնֆլիկտը կարող է վատ անդրադառնալ մինչդեռ աջակցությունը կկրկնապատկի հնարավորությունները:

Այսպիսով՝ պատմական փաստերն ու որբերի անձնական պատմությունները հստակ ցույց են տալիս, որ հայ ժողովուրդը գոյատևեց ոչ միայն արտաքին օգնության, այլև իր ներքին ուժի և համբերության շնորհիվ: Սա մեզ սովորեցնում է, որ որքան էլ անհաղթահարելի թվա իրավիճակը, մարդկային ջերմությունն ու միասնականությունը մնում են գոյատևման ամենահզոր զենքերը: